Psychoterapia systemowa
To grupa szkół terapeutycznych inspirowanych psychologią systemową oraz ogólną teorią systemów.Najważniejsze szkoły terapii systemowej, to:
- Teoria Systemów Rodzinnych Murraya Bowena
- Strukturalna Terapia Rodzin S. Minuchina
- Strategiczna Terapia Rodzin (Jay Haley, Cloe Madanes)
Teoria Systemów Rodzinnych Murraya Bowena
Założenia teoretyczneSystem może funkcjonować na różnych poziomach efektywności – od poziomu optymalnego po dysfunkcjonalny.
Najistotniejsze mechanizmy i pojęcia tego ujęcia to:
Poziom zróżnicowania ja każdego człowieka można opisać na kontinuum od fuzji (z systemem rodziny pochodzenia) do zróżnicowania.
Tendencje symbiotyczne można traktować jako przejaw przewlekłego zaburzenia równowagi sił w relacjach rodzinnych. Związki partnerskie są zazwyczaj zawierane z osobami o podobnych poziomach zróżnicowania ja.
System emocjonalny rodziny nuklearnej czyli taki, w którym partnerów charakteryzuje stopień zróżnicowania ja w drugim przedziale skali, podjęli wysiłek, aby funkcjonować bardziej autonomicznie od rodziców, mogli funkcjonować dostatecznie dobrze, dopóki ich relacje pozostawały powierzchowne dokonali fuzji swoich niepełnych ja – posługują się mechanizmem emocjonalnego dystansu dla utrzymywania stabilności.
Im mniejszy stopień zróżnicowania ja, tym większa tendencja, by, przy wzroście napięcia, niepokoju wciągać osobę trzecią do relacji by zneutralizować lęk - jest to tendencja tworzenia trójkątów.
Proces projekcji rodzinnej to przenoszenie na dzieci niezróżnicowanego ja; tzw. transmisja wielopokoleniowa.
Cele terapii:
• inicjowanie i obserwacja eksternalizacji,
• różnicowanie ja
Techniki terapeutyczne:
• Genogram, sięganie do poprzednich generacji.
Strukturalna Terapia Rodzin S. Minuchina
Założenia teoretyczne.Najistotniejsze mechanizmy i pojęcia tego podejścia to:
- Rodzina jest otwartym systemem społeczno–kulturowym, do optymalnego funkcjonowania niezbędna jest równowaga między poczuciem ja a przynależnością do rodziny.
- Nacisk kładzie się na strukturę, czyli sieć wymagań funkcjonalnych (o stałych cechach), które warunkują interakcje.
- Konieczne jest utrzymanie pewnej hierarchii, zaburzenie następuje wówczas, gdy struktura rodziny jest za mało elastyczna, uniemożliwiająca jej przystosowanie się do zmian rozwojowych lub wymogów otoczenia.
- Symbol zdrowia stanowią możliwości adaptacyjne jednostki i systemu.
- Granice, koalicje, podsystemy – różnicują i rozwijają system.
Zmiana struktury rodziny (w sytuacji kryzysu), zmiana granic (zbyt płynnych lub zbyt sztywnych).
Techniki terapeutyczne:
Przewartościowanie, wprowadzenie nowych informacji (uzyskanie odmiennej perspektywy poznawczej ułatwiający rodzinie nowy sposób odnoszenia się), odtwarzanie interakcji, restrukturyzacja - zakreślenie granic – wyjaśnianie i modyfikacja interakcji.
Strategiczna Terapia Rodzin (Jay Haley, Cloe Madanes)
Założenia teoretyczne:W ujęciu tym najistotniejsze jest odejście od tradycyjnej terminologii.
Patologia
- trudności to niepożądane stany rzeczy
- problemy powstają w wyniku niewłaściwego radzenia sobie z trudnościami
Sposoby stwarzania sobie problemów
- zaprzeczanie istnieniu trudności,
- usiłowanie rozwiązania tego, czego nie da się rozwiązać,
- fiksacja na złym rozwiązaniu
Wgląd jest zbędny do zmiany, problemy rozumiane są w kontekście, w którym występują i poprzez funkcję jaką pełnią.
Perwersyjny trójkąt (2 generacje, koalicja dwu osób z różnych generacji przeciw trzeciej, negowane istnienie koalicji)
Objawy zaburzeń psychicznych są wyrazem tendencji homeostatycznych.
Cel terapii określa się według możliwości jego osiągnięcia; powinien być konkretny, osiągalny, realny, ograniczony.
Techniki terapeutyczne:
4 kroki rozwiązywania problemu:
• zdefiniowanie problemu w konkretnych kategoriach
• zbadanie dotychczasowych rozwiązań
• zdefiniowanie celu
• zbudowanie i propozycja interwencji
Efektywne dyrektywy nie powinny być podawane w formie prostych rad, ponieważ pacjenci mają małą kontrolę racjonalną nad własnymi zachowaniami. Po to, aby zadanie dla rodziny było dobrze sformułowane, terapeuta powinien wiedzieć: co ma być zmienione i w jakim kierunku oraz jakich prób, które ostatecznie okazały się nie skuteczne dokonywała rodzina w celu rozwiązania trudności.