Nie każdy proces psychiczny musi być uświadomiony. Często świadomość procesu zanika i doświadcza się zdarzeń jako trwania w określonym stanie. Proces może wystąpić w dwóch formach pierwotnej i wtórnej, w zależności od stopnia identyfikacji ja z poszczególnymi aspektami procesu.
Procesy pierwotne
Procesy pierwotne to te, z którymi zachodzi identyfikacja. Odnoszą się do tych zjawisk, przeżyć, zachowań i postaw, z którymi się utożsamiamy. Są podstawą zamierzonej aktywności i zgodne z intencjami. Procesy pierwotne są zazwyczaj świadome lub dość łatwo można je sobie uświadomić (odpowiedź na pytanie jak tego doświadczasz?).
Procesy wtórne
Procesy wtórne są nieintencjonalne, dotyczą wszystkich zachowań, z którymi podmiot nie identyfikuje się. Procesy wtórne mogą stać się pierwotne i przeciwnie, zewnętrznie manifestuje się to jako zmiana postawy. Identyfikacja z pewnymi procesami może być chwilowa, z innymi długotrwała.
Psychologia procesu
Psychologia zorientowana na proces (Psychologia Procesu, Praca z Procesem, POP, Process Oriented Psychology, Processwork, Dreambody Work), stworzona przez dr Amy i Arnolda Mindell oraz ich kolegów jest innowacyjnym i pełnym kierunkiem psychoterapeutycznym, dającym możliwość pracy z całym spektrum ludzkiej świadomości. To dynamiczne podejście do umysłu, ciała, ducha i świata jako jedności integruje pracę ze snem, z ciałem, relacjami, medytację i pracę z dużymi grupami w obrębie jednej ramy teoretycznej. Praca z Procesem jest interdyscyplinarnym podejściem do wspierania zmian indywidualnych i zbiorowych. POP rozwinął się w latach '70 i '80', kiedy Arnold Mindell, analityk jungowski, rozpoczął w Zurychu badania nad chorobą i pełnymi znaczenia wyrazami nieświadomego umysłu. Praca z Procesem, znana również jako Psychologia Zorientowana na Proces (POP), praca ze Śniącym Ciałem (dreambody work) oferuje nowe drogi pracy z obszarami życia, które są doświadczane jako problematyczne czy bolesne. Symptomy fizyczne, problemy relacyjne, konflikty grupowe i napięcia społeczne, kiedy podejść do nich z ciekawością i respektem, mogą zaprowadzić do informacji, które są witalne dla osobistego i kolektywnego wzrostu.Jest to szkoła teoretyczno-terapeutyczna, która czerpie z taoistycznego sposobu myślenia, psychologii Junga oraz szamanizmu. Inspirowana jest także wnioskami płynącymi z odkryć współczesnej fizyki kwantowej.
Jako eklektyczna metoda psychoterapeutyczna wykorzystuje elementy psychologii jungowskiej, terapii Gestalt, Neurolingwistycznego Programowania (NLP), terapii systemowej oraz teorii komunikacyjnych. Celem terapii jest stymulacja samorealizacji, pomoc w trudnościach życiowych, wspomaganie prawidłowej komunikacji, nauka konstruktywnych sposobów radzenia sobie ze stresem, leczenie wzorców zachowania implikujących zaburzenia psychosomatyczne, terapia uzależnień.
Metody pracy z procesem
- praca ze snami,
- praca z symptomami fizycznymi,
- praca z ciałem,
- praca z relacjami - komunikacja, projekcje, zaśnienia, sny relacyjne i mit relacji,
- praca z rodziną,
- praca z uzależnieniami,
- praca z krytykiem wewnętrznym,
- praca z odmiennymi stanami świadomości,
- praca z transem i osobami w śpiączce,
- praca wewnętrzna,
- twórczość,
- praca z nadużyciami,
- praca z grupą,
- praca ze społecznościami.
Amy i Arnold Mindell, twórcy Pracy z Procesem, piszą:
Praca z Procesem (Process Work), znana również jako Psychologia Zorientowana na Proces (POP) jest wielokulturową, wielopoziomową praktyką uważności. Praca z Procesem jest ewoluującym, transdyscyplinarnym podejściem, wspierającym jednostki, relacje oraz organizacje w procesie odkrywania i poznawania siebie. Psychologia Zorientowana na Proces skupia się na uważności i świadomości aby śledzić "rzeczywiste" i "wyimagowane" procesy fizyczne i psychiczne, które rozświetlają i mają potencjał rozwiązywania wewnętrznych, relacyjnych, grupowych czy ogólnoświatowych problemów. Teoria i metody Psychologii Zorientowanej na Proces są dostępne dla każdego, kto chce je wypróbować i doświadczyć. Istnieją trzy poziomy na których Praca z Procesem skupia swoją uwagę:
- Poziom uzgodnionej rzeczywistości na którym Psychologia Zorientowana na Proces mierzy się z "rzeczywistymi" wydarzeniami, problemami i zadaniami powiązanymi z rozwojem jednostek, par, biznesu czy całych miast. Grupy i jednostki posługują się uczuciami i faktami aby opisywać konflikty, problemy czy inne zagadnienia.
- Na poziomie snów (dreamland), Psychologia Zorientowana na Proces posługuje się snami, głębokimi uczuciami, niewerbalną prawdą, podwójnymi czy nieintencjonalnymi sygnałami z ciała, "duchami" (figury, które nie mają reprezentantów w uzgodnionej rzeczywistości) i rolami w badaniu historii i mitów jednostek, grup czy organizacji. Historia, wizje i wydarzenia ponadpokoleniowe są istotne. Do tego poziomu wpływ przeszłości i przyszłości może być odczuwany.
- Na najgłębszym niedualnym poziomie, zwanym też poziomem esencji, Psychologia Zorientowana na Proces zajmuje się odczuciem tendencji, które odczuwamy, jako coś, co nas porusza, lecz trudno wyrazić to słowami. Ten obszar ludzkiego życia jest jak subtelna atmosfera wokół ludzi czy zdarzeń. Atmosfera, której możemy doświadczać, jako poruszająca się siła, która jeszcze się nie zmanifestowała.
a) Taoizm mówi o tym "Tao, które nie może być nazwane".
b) W fizyce kwantowej, Heisenberg mówił o "tendencjach" funkcji fali kwantowej. David Bohm nazywał ten obszar kwantowymi falami systemu bądź "falami pilotującymi".
c) Poziom ten jest niedualny. Nie ma tu konfliktów. Jest to jakby hiperprzestrzeń bądź zdystansowany punkt widzenia, który daje nam całkowity ogląd zdarzeń.